2024
Site içinde bahsedilebilen veya kullanılan kavramların açıklanması için bir liste yapalım derken bu sözlük oluştu. Kapsamlı bir sözlük hazırlamak yerine, burada temel kavramları yeni başlayanlar için kolay okunabilir bir şekilde özetlemeyi tercih ettim. Keyifli okumalar.
A
- ABC Analizi: Stok kalemlerini satış bedelleri açısından önem derecelerine göre sınıflandırma yöntemi.
- ADR (Agreement on Dangerous Goods by Road): Tehlikeli malların karayoluyla taşınmasına ilişkin uluslararası anlaşma.
B
- Backorder: Sipariş edilen ancak stokta bulunmayan ürünlerin daha sonra teslim edilmek üzere kayda alınması durumu.
- Bullwhip Effect – Kamçı Etkisi: Tedarik zincirinde talep dalgalanmalarının, zincirin yukarısına doğru arttığı durum. Müşteri, distribütör, toptancı, üretici şirketlerin ihtiyatlı sipariş davranışları bu etkiye yol açabilir.
- BOM (Bill of Materials / Malzeme Listesi / Ürün Ağacı): Üretim süreçlerinde kullanılan hammadde, yarı mamul veya bileşenlerin detaylı listesi. Malzeme miktarı, birimi ve fire oranı gibi bilgiler içerebilir. ERP’nin doğru çalışması için kritik bir ana veridir.
C
- Cross-docking: Ürünlerin depoya girmeden doğrudan transfer edilmesi. Bunun yapıldığı depo bölgesi.
D
- Demand Forecasting (Talep Tahmini): Gelecekteki ürün talebinin öngörülmesi.
- Dropshipping: Ürünlerin doğrudan tedarikçiden müşteriye gönderildiği iş modeli.
E
- ERP (Enterprise Resource Planning): İş süreçlerini entegre etmek için kullanılan yazılım sistemleri. SAP, Oracle, Logo gibi ticari programların genel adı.
- Etik Tedarik: Çalışma koşulları, yasalar ve çevresel etkiler göz önünde bulundurularak yapılan tedarik. Tedarikçi ilişkileri yönetiminin bir parçasıdır.
F
- FIFO (First In, First Out): İlk giren ürünlerin ilk çıkarıldığı stok yönetimi yöntemi. Genel olarak depo yönetim programları bu yöntemle çalışır.
- FILO (First In, Last Out): İlk giren ürünlerin son çıkarıldığı stok yönetimi yöntemi. Hızlı hareket gören ürünler için uygulanabilir. Depoda yapılan hareket sayısını azalttığı için tercih edilir.
- FEFO (First Expire, First Out): Son kullanma tarihi en yakın olan ürünlerin öncelikli çıkarıldığı stok yönetimi yöntemi.
- FTE (Full-Time Equivalent): Tam zamanlı eşdeğer çalışan sayısı. Toplam çalışan kişi sayısı.
G
- GEMBA : Yalın üretim felsefesinde değerin yaratıldığı, üretimin yapıldığı yer.
- Gemba Walk: Yöneticilerin olay yerinde gerçek durumu gözlemleyerek birinci ağızdan bilgi alışverişi yapmasını ifade eden yalın üretim felsefesi.
- Gizlilik Anlaşması (NDA / Non-Disclosure Agreement): Tedarik zinciri iş ortakları arasında formül, maliyet, fiyat gibi gizli bilgi paylaşılmadan önce imzalanan anlaşma.
H
- HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point): Gıda güvenliği için önemli olan tehlikeleri tanımlayan, değerlendiren ve kontrol eden sistem.
I
- Inventory Turnover (Stok Devir Hızı): Stokların belirli bir dönem içinde kaç kez yenilendiğini gösterir. Verimlilik açısından önemli bir KPI’dır. Stok Devir Hızı = (Satılan Malların Maliyeti (COGS) / (Başlangıç Stok Değeri + Dönem Sonu Stok Değeri) / 2) formülü ile bulunabilir.
- ISO 9001: Kalite yönetim sistemleri standardı.
- ISO 14001: Çevre yönetim sistemleri standardı.
- ISO 45001: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri standardı. OHSAS 18001 in yerini aldı.
J
- JIT (Just-in-Time): Bir malzemenin üretiminin, tedarik zincirindeki sıraya göre yalnızca ihtiyaç duyulduğunda ve doğru miktarda gerçekleştirilmesi. Sıfır stok ve sıfır hata ile iş yapma felsefesi. Üretim dışında da kullanılabilir.
K
- KPI (Key Performance Indicator): Tedarik Zinciri performansını ölçmek için kullanılan anahtar performans göstergeleri. Daha türkçe bir isimle “hedefler”.
- Kanban: Üretim akışı içindeki bir sonraki operasyonun ihtiyaç duyduğu miktar malzemenin, ihtiyaç duyduğu zamanda kendisinden bir önceki operasyondan çekmesidir.
- Karbon Ayak İzi: Ekolojik sürdürülebilirliği ölçen bir doğal kaynak hesaplama aracıdır. Üretim, taşıma gibi aktivite sonucunda üretilen sera gazlarının CO2 eşdeğeri olarak hesaplanması.
L
- Lean Manufacturing (Yalın Üretim): Toyota’nın geliştirdiği değer yaratmayı hedefleyen ve israfı en aza indiren üretim felsefesi.
- Lojistik Network Optimization: Tedarikçilerden üretime, depolara ve müşterilere zamanında, verimli ve en uygun maliyetli tedarik için doğru depo ve üretim yerlerini belirleyen optimizasyon. Şirket satın almaları veya büyük değişiklikler sonrasında tekrarlanır.
M
- Make-to-Order (Sipariş Üzerine Üretim): Ürünlerin müşteri siparişi sonrasında üretilmesi. Müşteriye özel taleplerin olduğu üretimlerde sıklıkla bu yöntem kullanılır. Teslimat süresi daha uzundur.
- Make-to-Stock (Stok için Üretim): Ürünlerin satış tahminlerine dayanarak sipariş gelmeden önce üretilip, depolanması. Teslimat süresi kısa ve standart ürünler için kullanılır.
- Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP Materials Requirement Planning): ERP de, ürün ağaçları, tedarik süreleri, stoklar ve üretim talebi gibi farklı bölümlerden gelen bilgilerin bir araya getirilerek hangi malzemenin ne zaman ve ne kadar alınması gerektiğini planlamak.
N
- Net Sıfır Hedefi: Sera gazı salınımlarının azaltarak ve kalanı da uzaklaştırarak dünya çapında nötr kalmak. Küresel sıcaklık artışını 1,5 °C ile sınırlı tutmak için de sera gazı salınımını 2030’a kadar %45 azaltmak, 2050’ye kadar ise net sıfır hedefine ulaşmak gerekiyor.
- Nominal Kapasite: Üretim tesisinin ideal koşullardaki kapasitesi.
O
- OTIF (On-Time, In-Full): Siparişlerin zamanında ve eksiksiz teslim oranı. Bir servis seviyesi göstergesi. ( Zamanında ve eksiksiz teslim edilen sipariş sayısı / Toplam sipariş sayısı) x 100.
- OEE (Overall Equipment Effectiveness): Toplam Ekipman Verimliliği. Makinelerin tamamının üretim için ayrılan zaman boyunca son hızda, hatasız olarak hiç durmadan çalışması 100% ü ifade eder. Tüm kayıplar bu rakamdan düşülür ve sebepleri analiz edilir. Formülü (Makinanın çalıştığı süre x Aktüel Hız x Kaliteli üretim)/(Toplam süre x teorik hız x toplam üretim)
- Onaylı tedarikçi listesi (Approved Supplier List): Firmanın belirlediği kalite ve satın alma kriterlerini karşılayan, genellikle bir denetim sonrasında ürün kalitesi onaylanmış tedarikçi listesi.
P
- Planlı Bakım : Üretim ve lojistik ekipmanlarının önceden belirlenmiş sürelerde düzenli kontrolü ve bakımı. Bir arabanın 50 bin KM’de bakıma girmesi gibi düşünülebilir. Bu tür duruşlar üretim verimini azaltmaz.
R
- Reverse Logistics (Tersine Lojistik): Müşteriden veya satış noktasından, depoya ve üreticiye yapılan lojistik. Hatalı gönderilen ürünler, iadeler, bloke (kalitesiz) ürünler, palet vb gibi ambalaj malzemeleri sevkiyatı bu kategoriye girebilir.
- Risk Yönetimi – Risk Analizi: Tedarik zinciri risklerinin tanımlanması, etkilerinin ve olasılıklarının belirlenmesi ve azaltacak aksiyonların yazılmasını içeren plan.
S
- S&OP (Sales and Operations Planning): Satış ve Operasyon Planlaması, satış, pazarlama, üretim, planlama, lojistik, finans gibi tüm departmanların bir araya gelerek, ileriye dönük uzun vadeli bir satış tahminini, bütçeyi, ve üretim planını birbirleri ile ilişkili olarak yapması. Departmanlar arasındaki ilişkileri netleştiren ve iletişim kazalarını azaltan bir uygulama.
T
- Tedarikçi İlişkileri Yönetimi (Supplier Relationship Management): Tedarikçilerin seçimi, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi süreçlerinde daha yakın ilişkiler kurarak; teslimat sürelerinin kısaltılması, maliyetlerin düşürülmesi, kalitenin artırılması, risklerin tespit edilmesi ve önlenmesi gibi kritik faydalar sağlayan bir yönetim yaklaşımıdır.
U
- Uluslararası Ticaret Anlaşmaları: (Serbest Ticaret Anlaşmaları STA’lar) Ülkeler arasında engelleri ortadan kaldırmak ve ticareti arttırmak amacıyla karşılıklı vergilerin azaltılması.
- Uçtan Uca Tedarik Zinciri: İlk tedarikçiden son müşteriye kadar tüm süreçlerin yönetimi.
- Uygunluk Denetimi: Tedarikçilerin standartlara uygunluğunun kontrolü.
V
- Vendor-Managed Inventory (VMI): Stok yönetiminin tedarikçi tarafından gerçekleştirilmesi, planlama ve sipariş sorumluluklarının tedarikçiye devredilmesini sağlar. Bu yaklaşım, tedarikçiye kendi süreçlerini daha verimli bir şekilde yönetme fırsatı sunar.
W
- Waste Management (Atık Yönetimi): Üretim ve tüketimden kaynaklanan atıkların yönetimi.
- Work in Progress (WIP): Üretim sürecindeki yarı mamuller.
Z
Zero Waste (Sıfır Atık): Atık oluşumunu tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen yaklaşım. Kaynakların daha verimli kullanılmasını, oluşan atığın miktarının azaltılmasını, etkin toplama sisteminin kurulmasını, atıkların geri dönüştürülmesini kapsayan atık önleme yaklaşımı olarak tanımlanan bir hedeftir.